Hoe vaccineer je postduiven tegen paramyxovirus

Je duif hoeft niet ziek te zijn om al schade te hebben.

Paramyxovirus type 1 — PMV-1 in de medische wereld — is een van die ziektes die je hok binnen kan komen zonder dat je het meteen merkt. Een duif die wat minder eet, wat slapper vliegt, wat net iets te lang nodig heeft om bij te komen na een vlucht. En dan ineens: draaiende halsen, groene ontlasting, nervieuze bewegingen.

Als je het ziet, is het vaak al te laat voor een deel van de koppel. De enige echte bescherming? Vaccinatie. Geen discussie.

Maar hoe doe je dat goed, en wat moet je erbij weten?

Daar ga ik op in — niet als dokter, maar als iemand die dit al jarenlang in zijn hok doet, en die heeft gezien wat er gebeurt als je het laat.

Welk vaccin gebruik je?

In Nederland en België draait het bij postduiven grotendeels om Colombovac PMV/Pox, gemaakt door Dopharma. Het is een combinatiecaccin: tegelijk bescherming tegen paramyxovirus én duivenpox.

Dat is handig, want je hoeft je duiven maar één keer te prikken voor twee bedreigingen.

Het vaccin is een emulsie voor injectie. Je geeft het subcutaan — dus onder de huid — in het ruggedeelte richting de staart. Sommigen prikken intramusculair in de borstspier, maar ik houd het bij de rug.

Minder kans op beschadiging van de vleeskwaliteit, en de duif vindt het vaak minder vervelend. De dosering is 0,3 ml per dier. Niet meer, niet minder. En gebruik altijd een steriele naald. Dat klinkt als vanzelfsprekend, maar je zou verbaasd zijn hoe vaak ik hoor dat mensen één naald gebruiken voor vijf duiven. Doe dat niet.

Wanneer prik je precies?

Het schema is eenvoudig, maar je moet het wel volhouden. Basisvaccinatie: Eerste injectie vanaf 4 weken leeftijd.

Dan een tweede injectie 21 tot 28 dagen later. Die tweede prik is belangrijk — die zorgt voor een stijging van de antistoffen die écht bescherming biedt.

Herhalingsvaccinatie: Eens per jaar, minstens 21 dagen voor het vliegseizoen begint. Waarom die 21 dagen? Omdat het vaccin tijd nodig heeft om het immuunsysteem op peil te brengen. De aanvang van immuniteit ligt op 14 dagen na de laatste injectie, maar je wilt een marge.

Niet wachten tot de eerste training erop zit en dan pas prikken — dat is achter de feiten aan lopen.

Wat me opvalt is dat veel fokkers de herenting uitstellen tot vlak voor de eerste wedstrijd. Dat is te laat. Plan het in, net als je je wedstrijdschema plant.

Wat als je duiven al antistoffen hebben van de moeder?

Goede vraag. Jonge duiven krijgen via het dooier antistoffen van het moederdier.

Die maternale antistoffen kunnen het vaccin deels wegvangen, waardoor de eigen immuunrespons minder sterk is.

Daarom is de tweede prik in de basisvaccinatie zo belangrijk — die zorgt dat het eigen systeem toch nog goed reageert. Eerlijk gezegd zie ik in de praktijk dat duiven van goed gevaccide moeders vaak goed beschermd zijn tot 5 of 6 weken. Maar je kunt er niet op bouwen. Begin op tijd, en wees niet lui met de tweede injectie.

Bijwerkingen — wat kun je verwachten?

De meeste duiven merken er vrijwel niets van. Soms zit er een klein knopje op de injectieplaats, ongeveer een centimeter groot.

Dat kan een week tot tien dagen duren en verdwijnt vanzelf. Dat is normaal. Wat ik wel heb gezien: een duif die de dag na vaccinatie wat minder eet en wat stiller is. Geen paniek. Dat is het immuunsysteem dat aan het werk is.

Maar als een duif langer dan twee dagen flink achteruitgaat, dan vertoont hij wellicht zorgwekkende tekenen van een zieke postduif en heb je misschien toch een onderliggend probleem.

Vaccinatie verzwakt een dier niet, maar het belast het systeem even. Daarom: nooit vaccineren bij zieke of al zwakke dieren.

Bewaren en hanteren

Het vaccin bewaar je in de koelkast, tussen 2 en 8 graden. Niet invriezen. Niet in de zon laten staan.

Na openen van de flacon heb je vier uur de tijd. Daarna weggooien. Geen discussie. Schud de flacon goed voor gebruik. Het vaccin bestaat uit een emulsie, en als je niet schudt, zit de werkzame stof niet gelijkmatig verdeeld.

Dan prik je de eerste duif vol, en de laatste duif bijna niets. Dat is verspilling.

De houdbaaricht in de ongeopende verpakking is 18 maanden. Check altijd de datum. Ik heb een keer een fokker horen zeggen dat hij "nog een oude flacon" had liggen. Een vaccin dat over de datum is, is geen vaccin — het is duur water.

Wat je niet in de bijsluiter staat

De bijsluiter van Colombovac is duidelijk en compleet. Maar er zijn een paar dingen die je alleen leert door het zelf te doen.

Ten eerste: vaccinatie is geen garantie. Het vermindert de ernst van ziekte, verlaagt de sterfte, en verkort de hersteltijd.

Maar een geënt dier kan in uitzonderlijke gevallen toch nog besmet raken — vooral bij hoge virusdruk in de omgeving. Vaccinatie is dus geen vervanging voor goede hygiëne en het beperken van contact met onbekende duiven, zeker als je kijkt naar de meest voorkomende ziekten bij postduiven. Ten tweede: houd bij welke duiven je hebt geprikkt en wanneen.

Klinkt logisch, maar in de drukte van het seizoen vergeet je het. Ik gebruik een simpel systeem — een notitieblok bij het hok, met datum en vleugelnummer. Niet ingewikkeld, maar het voorkomt dat je duigen dubbel prikt of er een vergeet. En ten derde: als je duiven naar tentoonstellingen brengt, check dan de regels.

Vele tentoonstellingsverenigingen vragen om bewijs van vaccinatie. Een jaarlijkse herenting minstens 21 dagen voor de tentoonstelling is niet alleen verstandig — het is vaak verplicht.

De dingen die er omheen spelen

Dopharma biedt naast Colombovac nog andere producten voor duivenhouders, zoals Copper-Sol en Colistine. Die hebben hun eigen toepassingen, maar vallen buiten dit onderwerp.

Wat ik wel wil zeggen: als je merkt dat je duiven regelmatig gezondheidsproblemen hebben, kijk dan eerst naar voeding, ventilatie en dichtheid in het hok. Geen enkel vaccin compenseert een slechte huisvesting. Paramyxovirus is niet het enige waar je tegenaan kunt lopen — adenovirus bij jonge duiven aanpakken, circovirus, paratyfus, hexamitiasis — de lijst is lang.

Maar PMV-1 is er één waar je simpelweg niet op mag wachten.

De schade die het kan aanrichten in een koppel is te groot, en de bescherming die vaccinatie biedt is te goedkoop en te eenvoudig om het niet te doen. Dus: check je schema, check je koelkast, en prik op tijd. Je duiven kunnen het niet zelf, maar jij wel.